Skip to content

Nie ma żartów, nie można siedzieć! Szkoła na Śląsku przed laty

31 marca 2011

Pierwszego kwietnia kończyli niegdyś i zaczynali szkołę uczniowie na Śląsku. Obchodzili święto szkolne zwane Grzegorzami lub gregoriankami.

Grzegorze zaczęły być obchodzone w Alzacji jako dzień, w którym jednocześnie żegnano kończących naukę i witano pierwszoklasistów. Obchody rozpoczynało uroczyste nabożeństwo szkolne, po którym odbywały się pochody przebierańców. Chodzono wtedy po domach, śpiewano, recytowano wierszyki i zbierano datki na biednych uczniów. Stałym elementem zabawy było wybieranie mistrza uroczystości. Nazywany był on biskupem szkolnym, gdyż  przebierał się najczęściej za biskupa lub księdza w komży i wygłaszał śmieszne wierszyki albo gawędy zwane kazaniami. Tradycyjnie Grzegorze były dawniej odprawiane 12 marca, bo wtedy przypadało święto św. Grzegorza Wielkiego, papieża, doktora Kościoła, reformatora i patrona szkolnictwa.

Grzegorze były również bardzo popularne dawniej na Śląsku. Istniała tutaj bardzo gęsta sieć szkół. Było tak zwłaszcza od końca XVIII wieku, kiedy pruskie władze wprowadziły przymus szkolny, czyli obowiązek powszechnej edukacji szkolnej. Obowiązek sprawił, że właściwie w każdej miejscowości była szkoła ludowa. Na Śląsku nie odprawiano gregorianek 12 marca, ale 1 kwietnia. Było to związane z pruskim, a potem niemieckim kalendarzem szkolnym. 1 kwietnia był jednocześnie ostatnim dniem starego i pierwszym dniem nowego roku szkolnego. Uczniowie przychodzili wtedy do szkoły po świadectwa, otrzymywali je od nauczyciela, a potem ustawiali się w pary i przechodzili do nowej sali, przydzielonej wyższej klasie. Czasami, gdy grupa wchodziła do swojej nowej klasy, zastawała tam jakiegoś siedzącego ucznia, który nie zdał i musiał powtarzać rok. Stąd na Śląsku o takim uczniu nie mówiono, że powtarza rok, ale że „siedzi” albo „siupnął”.

W mojej szkole podstawowej w Kętach (całkiem zresztą małopolskiej) nigdy nie mówiło się także, że uczeń powtarza rok, czy nie zdał, ale że „nie przeszedł” do następnej klasy. Czyżby wpływy śląskiej historii? Może jednak całkiem innych czynników.

Szkoła w Katowicach-Szopienicach – VI Liceum Ogólnokształcące im. Jana Długosza. Zabytkowy budynek powstał w 1904 roku. Zdobią go bardzo ciekawe płaskorzeźby, na których widać jak mogły wyglądać lekcje na przełomie wieków. Gmach odznacza się także mnogością secesyjnych detali, które nadają mu wyjątkowo piękny wygląd.

Inaczej wyglądał także na Śląsku porządek wakacji. W trakcie całego roku szkolnego były: dwa tygodnie ferii świąteczno-zimowych do Trzech Króli, tydzień ferii wielkanocnych, dwa tygodnie ferii letnich – na przełomie lipca i sierpnia oraz trzy tygodnie ferii jesiennych – na przełomie września i października. Terminy ferii letnich i jesiennych były związane z pracami polowymi, by uczniowie mogli pomagać rodzicom w żniwach i wykopkach. Taki kalendarz przetrwał w szkołach do czasu przyłączenia Śląska do Polski, w której rok szkolny rozpoczynał się 1 września. Według zmienionego kalendarza świąt kościelnych obecnie św. Grzegorza wypada 3 września – jest więc wciąż możliwość świętowania Grzegorzy, gdyby miłośnicy tradycji mieli taką ochotę.

W rok po ukończeniu budynku obecnego VI LO, utworzono tutaj szkołę żeńską. Rzeźba nad wejściem informuje przechodniów, czego uczyły się prababcie współczesnych Szopieniczan. Zgodnie z tradycją szkół na Śląsku głównym elementem wykształcenia dziewcząt była sztuka prowadzenia domu.

Na dwóch okazałych płaskorzeźby na każdej z bocznych ścian budynku dostrzegamy natomiast uczniów obu płci przy nauce. Powyżej – chłopcy.

I młode Szopieniczanki pod okiem nauczycielki.

—————————–

Na podstawie:

„Rok śląski”, Marek Szołtysek, Wydawnictwo „Śląskie ABC” cop. 2010, s. 69

„Giszowiec, Nikiszowiec, Szopienice: przewodnik po dzielnicach Katowic”, Zespół Comenius 1 VI Liceum Ogólnokształcące im. J. Długosza w Katowicach, CRUX, Katowice [2004], s. 42

Magdalena

Reklamy

From → Różne

One Comment

Trackbacks & Pingbacks

  1. Na styku kultur | Odkrywając Śląsk

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: