Skip to content

Brutal z Katowic – jedyny taki dworzec

9 stycznia 2011

Dworzec PKP w Katowicach. Przedmiot głośnych i zawziętych dyskusji ostatnimi czasy. Sprawa Katowicom i całemu Śląskowi znana. Osobom spoza Śląska przybliżę pokrótce – w Katowicach umiera nam unikatowy przykład późno modernistycznej architektury brutalistycznej. Jest wyburzany, po to aby został odtworzony (!), gdyż inwestor – firma Neinver zdecydowała się konstrukcję kielichową wyburzyć i odtworzyć, zamiast zakonserwować to, co obecnie istnieje. Ponadto w Katowicach na Placu Szewczyka, przed dworcem PKP powstanie kolejna unikatowa galeria handlowa w kształcie zbliżonym do czegoś pomiędzy purchawką lub bezkształtnym tworem z reklamy Play. Tutaj nie ukrywam złośliwości swej, gdyż nie lubię galerii handlowych z zasady.

Zdjęcie: Agnieszka Mandal

Zdjęcie: Agnieszka Mandal

Sprawa dworca, (a raczej szum wokół niej) zaczęła się jesienią/zimą 2008/2009 r. Nie mam wiedzy na temat tego, co działo się wcześniej, gdyż w mediach informacje pojawiały się z pewnością, lecz sporadycznie.

Od zimy 2008/9 w mediach, głównie lokalnych, można było śledzić przebieg wypadków od podania wiadomości o tym, że dworzec w Katowicach ma być zburzony. Architekci i historycy sztuki rozpoczęli protest, argumentując, że dworzec jest unikatowy. Następnie na zmianę pojawiały się informacje jakoby kielichy miały zostać zachowane, to znowu nie. Istotnym momentem dyskusji była ekspertyza wykonana przez pracowników Politechniki Śląskiej, dotycząca zagrożenia wywołanego korozją zbrojenia kielichów. Ukazała się ona w nr 5-6/2010 czasopisma „Inżynieria i budownictwo”. Diagnoza kielichów dworca była dobra. W podsumowaniu artykułu czytamy:

Przeprowadzone w wybranych elementach kielichowej konstrukcji dworca kolejowego w Katowicach potencjału stacjonarnego zbrojenia i rezystywności betonu wykazały znikome prawdopodobieństwo korozji prętów zbrojenia. Z konieczności badanie wykonano w upalnym okresie lipca 2009 r. (…) Można stwierdzić, że zagrożenie korozją nie będzie istotne, pod warunkiem wyeliminowania możliwości dużego zawilgocenia betonu konstrukcji. Stąd w wypadku usytuowania elementów konstrukcyjnych wewnątrz budynku, można przewidywać praktyczne wyhamowanie korozji zbrojenia. W elementach znajdujących się na zewnątrz jest konieczne zastosowanie środków ograniczających niekorzystne wpływy związane z zamakaniem konstrukcji.

Firma Neinver podważyła ekspertyzę, twierdząc że konstrukcja kielichów będzie zagrażać bezpieczeństwu. Przykro mi, ale jakoś łatwiej jest uwierzyć pracownikom Politechniki Śląskiej. We wrześniu 2009 roku miłośnicy konstrukcji kielichowej zorganizowali spontanicznie dwa protesty przeciwko wyburzeniu dworca. Pomysłodawcami protestu „Powiedzmy NIE” była historyczka sztuki prof. Irma Kozina oraz jej  studenci. Na pierwszym proteście pod dworcowymi kielichami zebrała się ponad setka osób. Wśród nich był m.in. architekt Henryk Buszko, jeden z twórców katowickiego osiedla Tysiąclecie. Pisząca te słowa także uczestniczyła w proteście. Czuło się wtedy jeszcze małą nadzieję, choć rozsądne przeczucie mówiło, że niestety wszystko pójdzie jak zawsze. Niesamowita była atmosfera zjednoczenia wokół wspólnej idei, która zgromadziła tłum, mimo deszczowej pogody, i ogólnie niesprzyjających okoliczności (dla jednych początek roku szkolnego, dla innych czas kończenia pracy magisterskiej, a dla autorki niniejszego blogu początek roku bardzo intensywnej pracy). Ktoś z tłumu krzyknął „zburzcie Sukiennice w Krakowie”. Na końcu demonstracji na dworcu zawisł symbol zabytku, nieco zmodyfikowany, aby ująć w nim symbol dworcowych kielichów.

Temat dworca szeroko poruszany na łamach mediów, trudno przedstawić spójnie w skondensowanej formie. Jego historia jest dość długa i interesująca.  Informacje na temat dworca i jego przebudowy łatwo znaleźć na portalach dotyczących Katowic i Śląska, a także na stronach gazet ogólnopolskich i lokalnych. Na temat dworca i jego obrony powstała na portalu Facebook grupa Brutal z Katowic, którą mogę polecić wszystkim zainteresowanym tematem. Tak oto pisze o dworcu prowadzący grupę, opowiadając o nim w pierwszej osobie:

Urodziłem się 4 grudnia 1971 roku w Katowicach. Wówczas byłem uważany za najnowocześniejszy dworzec w kraju. Niestety wciąż wypomina mi się, że pochodzę z czasów PRL-u, przylepia mi się łatkę socjalistycznej architektury. To nieprawda! Jestem późnomodernistycznym dziełem, przykładem brutalizmu. Nieskromnie dodam, że uważany jestem za arcydzieło i… białego kruka architektury. Dlatego że jestem niepowtarzalny. Nie ma takiego drugiego jak ja w Polsce, a na świecie mam tylko kilku braci, skromniejszych rozmiarem i klasą wykonania. Miałem kilku ojców – Trzech Tygrysów (warszawscy architekci Wacław Kłyszewski, Jerzy Mokrzyński i Eugeniusz Wierzbicki), dużo też zawdzięczam genialnemu konstruktorowi Wacławowi Zalewskiemu. Pokątnie moim ojcem jest Felix Candela, który wymyślił konstrukcję kielichową, zwaną też grzybkami alias parasolami. To one stanowią mój szkielet. Wśród moich praojców jest też największy z wielkich – Le Corbusier, który dał podwaliny pod brutalizm. To po nim mam taką szorstką skórę – fakturę gołego betonu. Za jakiś czas odejdę. Nic nie trwa wiecznie, nawet kamień może obrócić się w puch. Ale być może wspomnisz mnie czasem…

Zdjęcie: Joanna Nowicka

Poniżej zamieszczam listę artykułów z prasy, zrobioną na podstawie profilu „Brutal z Katowic”, uporządkowaną wg chronologicznego porządku pojawiania się w profilu. Zapraszam do lektury.

Magdalena

1)     Kielichy wciąż stoją!

2)      Początek rozbiórki katowickiego dworca

3)      Burzymy. Neinver zawiązał spółkę z Meyer Berman

4)      Kielichy dworca będą przerobione na żwirek

5)      Partner do budowy dworca w Katowicach – Wiadomość – Urbanity.pl

6)      Rozbierają estakadę na placu Szewczyka [ZDJĘCIA]

7)      Plac Szewczyka bez autobusów. Od niedzieli bez estakady

8)      Strabag wybuduje nowy dworzec w Katowicach – Katowice – Naszemiasto.pl

9)      To już pewne! Plac Szewczyka zamknięty od 4 grudnia

10)   Najlepsze zdjęcia pamiątkowe z Brutalem

11)   Dworzec w Katowicach to arcydzieło

12)   Sześciu wspaniałych kandydatów do ‚Cegły z Gazety’

13)   Galeria handlowa jest, chodników wciąż brak

14)   Dworzec Centralny czysty. Ta jasność oślepia!

15)   Sensacja! Jeden kielich z katowickiego dworca ocaleje [ZDJĘCIA] – Dziennik Zachodni

16)   Never Neinver. Nigdy nie zrobię zakupów w tej galerii

17)   Dworzec PKP zabytkiem przeznaczonym do wyburzenia

18)   KONKURS: Uwiecznij Brutala!

19)   Pod wyburzaną halą dworca będzie można przejść tunelem

20)   Dworzec PKP już wymiera. W poniedziałek go zamkną

21)   A to dworzec, który władze chcą wyburzyć…

22)   Młodzież na wycieczce na katowickim dworcu PKP – Dziennik Zachodni

23)   Zwiedzali dworzec PKP

24)   Dworzec jak piramidy. Tego już nikt nie zrobi [FOTO]

25)   WASZE PROJEKTY: Dom z kielichów

26)   Szczepanik-Dzikowski z JEMS kupił kawałek dworca

27)   Powstaje dokument o lądowaniu Spodka w Katowicach

28)   Wojewódzki konserwator nie chce decydować o dworcu

29)   We love You. Kto kocha katowicki dworzec? – Wieści – MM Moje Miasto

30)   W Katowicach runął beton obywatelskiej obojętności

31)   Nie ma ratunku dla kielichów na katowickim dworcu

32)   Wszystko na temat

33)   Katowicki dworzec zabytkiem? – Katowice – Naszemiasto.pl

34)   Zburzyć i odbudować? Nie uczymy się na błędach Warszawy

35)   Znicze zapłonęly pod dworcem w Katowicach – Wieści – MM Moje Miasto

36)   Ponad setka ludzi przyszła bronić kielichów dworca PKP

37)   Nasza Przestrzeń: Drugi kielich sprzedany! Nabywca: Bernard Tschumi – twórca Muzeum na Akropolu

38)   Przetrzyj oczy. To jest dworzec PKP w Katowicach [FOTO]

39)   Brutal z Katowic do wzięcia. Możesz go mieć na koszulce

40)   Kielichy będą słynne. Neinver będzie je promował

41)   Brutal z Katowic czeka na wykonanie wyroku śmierci

42)   Brutal z Katowic czeka na wyrok… na Facebooku

43)   Architekci walczą o dworzec. Chcą wstrzymać wyburzenie

44)   Rewolucja sierpniowa w centrum Katowic została odwołana

45)   Dworzec palm i Tygrysów

Reklamy

From → Katowice

4 Komentarze
  1. Oczywiście dworzec mógł się podobać lub nie. Ciekawe jest natomiast to, dlaczego nagle duża część społeczeństwa stała się „fanami” Brutala? Przed wyburzeniem nie słyszałem o fanklubach dworca czy jakiś stowarzyszeniach pasjonatów. Jedyne co słyszałem, to komentarze na temat czystości i estetyki dworca… Ja niezmiernie się cieszę, ze dworzec będzie zrównany z ziemią. Ilekroć czekałem na pociąg, zawsze chciało mi się wymiotować, patrząc na stare mury, obsikane posadzki i brudnych bezdomnych. Te uczucie bynajmniej nie minęło. Teraz czuje się troszkę lepiej – wszak peron pierwszy lada chwila ma zostać oddany do użytku 🙂

    Pozdrawiam !

    • Mnie bardzo zastanawia, 1)dlaczego wcześniej nie dbano o dworzec skoro jest unikatem (choć tutaj odpowiedź jest dość prosta – co się w opiekę odda PKP…) 2) dlaczego o dworcu nie powstało żadne opracowanie, które byłoby świadectwem tego, że jest on cenny i dostarczyło informacji o nim osobom, które w kwestiach architektury są mniej obeznane;
      Sama nie byłam entuzjastycznie nastawiona do dworca przez długi czas, gdyż był on po prostu odrażający przez stan zaniedbania i przebywanie na nim było co najmniej nieprzyjemne. Jestem natomiast zdania, że jeżeli coś jest unikatowe, należy to bezwzględnie zachować i wyremontować. 4 peron po odnowieniu robił wrażenie.
      Oby moje przypuszczenia się nie sprawdziły, ale czy nowo wybudowany dworzec nie skończy podobnie? I wtedy za 40 lat kolejne wyburzenie?

  2. Jednak ja nie robiłbym tak daleko idących porównań. Nazwanie peronu 4 per „robiący wrażenie” jest bardzo ryzykowne. Uważam, iż wyremontowany tunel, co najwyżej można nazwać „przyzwoitym”. Co do nowego dworca – nie musisz się obawiać. Kwestią czasu jest, kiedy spółka PKP* zostanie sprywatyzowana. Oczywiście, nie rozwiąże to problemów od razu, ale zgadzam się z tym, co napisałaś: „co się w opiekę odda PKP…”

    *specjalne uogólnienie, nie będę pisał o tych wszystkich spółkach powiązanych: PR, IC etc…

  3. Spaniel permalink

    Tuudi dobrze prawi.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: